Slik sikrar du god bruk av FNs berekraftmål i kommunal og regional

FN sine 17 berekraftmål er verdas felles arbeidsplan for å utrydde fattigdom, bekjempe ulikskap og stoppe klimaendringane innan 2030. Sjølv om måla er vedteke på globalt nivå, er deira suksess i stor grad avhengig av handling på lokalt og regionalt nivå.

Kommunar og fylkeskommunar spelar ei avgjerande rolle

Gjennom “Nasjonale forventningar til regional og kommunal planlegging” blir det forventa at kommunar og fylkeskommunar jobbar systematisk med å integrere berekraftmåla i sine planar og strategiar.

Kommunar og fylkeskommunar spelar ei avgjerande rolle i å omsette ein global ambisjon til konkret politikk og praksis. Dei er dei offentlege instansane som er nærast innbyggjarane, næringslivet og sivilsamfunnet, og har derfor ei unik moglegheit og eit særleg ansvar.

Korleis blir FNs berekraftmål implementert i kommunar og fylkeskommunar?

Implementering av berekraftsmåla skjer ikkje i ein enkelt prosess, men gjennom integrering i plan- og styringssystemet. Dei blir strategisk forankra i Kommuneplanens samfunnsdel (KPS) og regional planstrategi (RPS), følgd opp gjennom planer på lågare nivå og til slutt blir tiltak som skal bidra til måloppnåing prioritert eller ikkje i økonomiplanen.

Måla gjeld på tvers av alle fagområde og krev at ulike fag og delar av organisasjonen samarbeider, og at dei jobbar i partnarskap med næringsliv og sivilsamfunn. Ved å skape eit lokalt eigarskap, blir grunnlaget lagt for at Noreg skal nå sine nasjonale og internasjonale forpliktningar, og bidra til ei meir berekraftig verd innan 2030.

Bindal kommune har gjort berekraftsmåla til sine eigne!

Generelle tilnærmingar er bra, men den verkelege effekten kjem når ein tilpassar måla lokalt. Kommunar og fylkeskommunar må gjere måla til sine eigne, slik at dei passar deira utfordringar og moglegheiter.

Bindal kommune er den sørlegaste kommunen i Nordland fylke og har i underkant av 1400 innbyggarar. Dei har teke arbeidet med berekraftmåla eit steg vidare, og har laga ein “Guide for praktisk bruk av bærekraftsmålene” for Bindalssamfunnet.

Kvifor utarbeidde Bindal kommune guiden? Vi var nysgjerrige og tok ein prat med Ole Ketil Haugvik, nærings- og miljøkonsulent i Bindal kommune. Vi fekk vite at Bindal kommune innførte referansar til berekraftmåla i alle saksframlegg for 2-3 år sidan, og dei såg at ikkje alle saksbehandlarane i kommunen hadde like inngåande kunnskap om berekraftmåla.

Guiden er bygd opp med eit kapittel for kvart berekraftmål med kort omtale av målet, og alle tilhøyrande delmål. Det er også linka til FN-sambandet for meir utfyllande informasjon om måla i nasjonal og global samanheng. Ole Ketil understrekar at det viktigaste for dei lokalt, er at det under kvart mål er ei “oversetting” av kva kvart enkelt berekraftsmål betyr for Bindalssamfunnet. Dette bidrar til betre forståing for dei ulike problemstillingane vi møter i vårt daglege arbeid.

Guiden har vist seg å bli eit nyttig verktøy i ei rekkje oppgåver i kommuneorganisasjonen. Etter kvart har vi også sett at den også kunne bli brukt i mellom anna skulane i Bindal.

Eit lite eksempel frå guiden knytt til berekraftmål 3:
God helse og livskvalitet. Sikre god helse og fremme livskvalitet for alle, uansett alder.

Dette står i guiden:

Kommunen har no kommuneplanens samfunnsdel ute på høyring. Under ser du eit av satsingsområda med hovudmål:

Dette viser ei tydeleg kopling til FNs berekraftmål nr. 3 og det som ligg i forslag til kommuneplanens samfunnsdel.

Bindal er ikkje åleine om å gjere berekraftmåla til sine eigne, her er tre andre eksempel:

• Kristiansand kommune
• Vestfold fylkeskommune
• Innlandet fylkeskommune

Planlegge for ein berekraftig kommune og region ved hjelp av Framsikt

Framsikt hjelper til med arbeidet med FNs berekraftmål og nasjonale føringar for samfunnsplanlegging.

I analysemodulen kan de analysere kor godt kommunen eller fylkeskommunen oppfyller FNs berekraftmål og vise resultata med utvalde indikatorar. Modulen har mellom anna utsleppsstatistikk frå Miljødirektoratet. Analysar og statistikk kan bli brukt i planar, kunnskapsgrunnlag, i økonomiplanen og i rapportering.

I planmodulen blir FNs berekraftsmål kopla til kommunen eller fylkeskommunen sine eigne mål. Det gjeld både FNs hovedmål og delmål. Når oppdrag, tiltak, investeringar og klimatiltak blir kopla på, får ein samanheng mellom det overordna planverket og dei faktiske handlingane.

Dette gjer det enkelt å følgje opp berekraftmåla i alle styringsdokument, kople dei til økonomiske prioriteringar, bruke dei som grunnlag for virksomheitsplanlegging og ikkje minst, rapportere på dei.

I økonomiplanmodulen kan de sette finansielle måltal for langsiktig styring, lage reglar for handling og vise kva handlingsrom kommunen eller fylkeskommunen har. Data frå analysemodulen kan også inkluderast. Dette sikrar at de alltid har eit datagrunnlag som let dykk planlegge eit tenestetilbod tilpassa innbyggarane sine behov og utvikling i inntektsrammene.

Klimabudsjett er ein del av kommunar og fylkeskommunar sin økonomi- og budsjettprosess. Her kan det både hentast klimatiltak frå planar eller de kan opprette eigne og kople dei til overordna mål. Ved at klimabudsjettet er ein del av økonomiplanprosessen, blir det rullert årleg.